Zeer omstreden: ziekenhuizen gaan late abortussen uitvoeren

NEDERLAND - Een select aantal ziekenhuizen in Nederland bereidt zich voor op het uitvoeren van zeer late zwangerschapsafbrekingen op sociale indicatie. Het gaat om ingrepen tussen de 22 en 24 weken zwangerschap, een medisch en ethisch beladen termijn omdat de foetus hierbij levend geboren kan worden. Het Amsterdamse OLVG voert momenteel een pilot uit, maar meer ziekenhuizen zouden overwegen 'mee te doen'. Om hoeveel ziekenhuizen het gaat is niet bekend.

Hoewel de Nederlandse wetgeving abortus tot 24 weken toestaat, vonden deze late ingrepen zonder medische noodzaak – zoals een ernstige ziekte van de moeder of een afwijking bij het kind – tot nog toe nagenoeg niet plaats in Nederlandse ziekenhuizen. Vrouwen die om sociale redenen, oftewel een ongewenste zwangerschap, in deze fase de zwangerschap wilden beëindigen, weken voorheen uit naar landen zoals Spanje, Groot-Brittannië of delen van de Verenigde Staten. De gynaecologenvereniging NVOG schat deze groep op jaarlijks zo'n 225 vrouwen.

Afbreking van de zwangerschap

Omdat een foetus rond deze zwangerschapsduur levensvatbaar begint te worden, brengt de procedure specifieke medische scenario's met zich mee. Volgens de richtlijnen van de NVOG zijn er twee mogelijke routes:

Foeticide vooraf: De medische voorkeur gaat uit naar het stoppen van het hart in de baarmoeder. Dit gebeurt via een injectie die een hartstilstand veroorzaakt (asystolie) of het dichtbranden van de navelstreng (navelstrengcoagulatie), eventueel voorafgegaan door sedatie en pijnstilling voor de foetus.

Postnatale zorg: Indien foeticide vooraf niet haalbaar is, kan het voorkomen dat de foetus levend ter wereld komt. In dat geval schrijft het protocol voor dat er geen levensverlengende handelingen worden opgestart, maar dat er uitsluitend palliatieve (comfort)zorg wordt geboden.

Zware wissel op zorgpersoneel

De huidige proef in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) is kleinschalig opgezet en gelimiteerd tot een maximum van vier ingrepen. Hoewel de NVOG de uitbreiding van deze zorg noodzakelijk vindt voor vrouwen in 'uiterst kwetsbare situaties', erkent de beroepsvereniging dat dit type ingrepen een zware emotionele en psychische wissel trekt op het medische team.

Individuele zorgverleners behouden te allen tijde het recht om medewerking aan deze ingrepen te weigeren op basis van gewetensbezwaren. Wel geldt er voor de betrokken ziekenhuizen als collectief een zorgplicht om de hulp te faciliteren.

Het ministerie van Volksgezondheid registreerde in 2024 in totaal 331 abortussen tussen de 22 en 24 weken, al vonden die destijds hoofdzakelijk plaats op basis van medische indicaties. Het OLVG heeft laten weten in dit vroege stadium van de pilot geen verdere inhoudelijke mededelingen te doen over de exacte uitvoering.

SGP verbijsterd

De SGP-fractie in de Tweede Kamer reageert 'verbijsterd' op het nieuws over de proef met late zwangerschapsafbrekingen. De christelijke partij, die principieel tegen elke vorm van abortus is, spreekt van een onaanvaardbare situatie nu er ingrepen worden opgezet rond de grens van levensvatbaarheid. SGP-Kamerlid Diederik van Dijk werd door bezorgde zorgmedewerkers op de hoogte gebracht van het initiatief.

Het feit dat de volksvertegenwoordiging vooraf niet op de hoogte is gesteld van deze medische koerswijziging, is de SGP een doorn in het oog. Van Dijk begrijpt niet waarom dit besluit in stilte is genomen en stelt dat een dergelijk ethisch beladen onderwerp eerst aanleiding had moeten geven tot een breed maatschappelijk en politiek debat.